,,Wanneer gaan ook zij eerlijke koffie schenken?''

Douwe Egberts is zowat de enige koffieproducent in België en Nederland die geen ,,eerlijke koffie'' op de markt brengt. Oxfam Wereldwinkels gaat daarover morgen, gewapend met 120.000 handtekeningen, aan Douwe Egberts zelf uitleg vragen. Vandaag al bezoekt koning Albert hofleverancier Rombouts Koffie. Op de agenda staat onder meer een gesprek over... eerlijke koffie. De gesprekken zullen op de voet worden gevolgd door John Kanjagaile, een koffieboer uit Tanzania. door Dirk MUSSCHOOT

Sinds 1997 zijn 25 miljoen koffieboeren in vijftig landen het slachtoffer van de ,,koffiecrisis''. Vooral door overproductie is de prijs die de boeren voor hun koffie krijgen met 70 procent gedaald. Voor de Belgische consument is het bakje troost daardoor niet goedkoper geworden. De markt wordt beheerst door vijf multinaltionals die zich bevoorraden met de goedkoopste koffie, op zoek naar de grootste winst. Ondertussen lijden duizenden koffieboeren honger.

Zonder koffie geen inkomen

John Kanjagaile woont samen met vijftigduizend koffieboeren in Kagera, een regio geklemd tussen Rwanda, Oeganda en het Victoriameer. ,,We kweken bananen, cassave, aardappelen, bonen en maïs voor eigen consumptie. De koffie niet. Die hebben we nodig om te verkopen. Zonder koffie geen inkomen.'' En daar knelt het schoentje: u krijgt niet genoeg geld voor uw koffie?

,,De ene keer krijgen we vijfhonderd shilling voor een kilo, de andere keer maar veertig. Nu gaat het weer iets beter, maar twee jaar geleden lieten we de bonen gewoon aan de bomen hangen. Het plukken was duurder dan de prijs die we ervoor kregen. Dan hoor ik u al zeggen: stop met koffie en begin iets anders! Maar koffie is ons leven! En wat is het alternatief? Katoen? Dat groeit bij ons niet. Wij zijn verplicht koffie te leveren tegen de prijs die grote multinationals ons aanbieden. Te nemen of te laten.'' U kunt uw koffie toch ook verkopen aan bedrijven die voor eerlijke handel staan, en u een faire prijs willen betalen?

,,Vijf procent van wat we verkopen, gaat naar de eerlijke handel. De overige 95 procent moeten we op de 'gewone' manier verkopen. De fair trade-markt is nu eenmaal nog niet erg groot.''

,,Voor vijftig kilo koffie krijgen we in de eerlijke handel een gegarandeerde minimumprijs van 116 dollar. In de gewone handel krijgen we maar 38 dollar. Dat is vaak niet eens genoeg om de kosten te dekken. Maar met wat we uit de eerlijke handel krijgen, kunnen we de verliezen aan de andere kant opvangen.'' Waarom is het zo moeilijk de koffiemultinationals ervan te overtuigen u een eerlijke prijs te betalen?

,,Het heeft veel met onwetendheid te maken. Weten ze bij Douwe Egberts wel wat het betekent koffieboer te zijn: keihard te moeten werken en onderbetaald te worden? Misschien moeten ze maar eens komen kijken, en zullen dan hun ogen open gaan. Dan zullen ze zien dat we met een eerlijke prijs onze kinderen naar school zouden kunnen sturen, medicijnen en kleren zouden kunnen kopen.''

,,En is er natuurlijk ook het winstbejag. Sommige bedrijven kan het geen fluit schelen of hun koffietelers eerlijk betaald worden. Zolang de winstcijfers maar oké zijn. Ik wil die bedrijven een handje helpen: ze kunnen hun eerlijke handel toch ook als reclame-argument gebruiken!?'' Wil de consument wel meer betalen voor een eerlijk kopje koffie?

,,Daar ben ik van overtuigd. Eens hij weet waar eerlijke koffie voor staat, zal hij ook geneigd zijn ervoor te kiezen.'' Het Belgische Hof maakte begin december bekend dat er in Laken voortaan alleen nog eerlijke koffie zal worden geschonken...

,,Dat is een belangrijk signaal. Op die manier komt ons probleem onder de aandacht. Hopelijk vragen veel mensen zich hierdoor af: 'En ik, drink ik al eerlijke koffie?'''

Webstek Oxfam Wereldwinkels: www.oww.be

- In 2002 bedroeg in ons land het marktaandeel van eerlijke koffie 1,2 procent (tegenover 1 procent in 2001). Ter vergelijking: in Zwitserland wordt 3,5 procent eerlijke koffie verkocht; Nederland haalt 2,5 procent.

- De gemiddelde Belg drinkt per jaar 130 liter koffie (of 7 kg).

- De verkoop in België van eerlijke koffie leverde de koffieboeren 1,1 miljoen euro extra op.

- Koffieboeren verdienen gemiddeld 0,24 dollar aan een pond koffie. De westerse consument betaalt voor datzelfde pond 3,60 dollar.

Het Nieuwsblad van 23 januari 2003.