Lange rijen bij de drive-in gaarkeuken
Armoede in het rijkste land ter wereld
LOGAN (Ohio) Het Amerika van George Bush is de rijkste en machtigste natie die de wereld ooit heeft gekend, maar van binnenuit wordt het land aangevreten door een hardnekkige en toenemende armoede.
Drie miljoen Amerikanen die hun werk verloren sinds Bush in januari 2001 aan de macht kwam, hebben nog geen nieuwe baan gevonden
Julian Borger
DE gratis maaltijden worden om negen uur uitgedeeld, maar uren daarvoor begint zich al een rij te vormen. Bij dageraad staat een rij auto's van ongeveer een kilometer aan te schuiven. In Logan beschouwen ze dit als het spitsuur: een verkeersopstopping veroorzaakt door armoede en honger. De auto's komen vanuit de heuvels van Ohio in alle vormen en afmetingen aangereden: oude rammelbakken van de veteranen in armoede, maar ook recentere, verzorgdere modellen van de nieuwe leden van de armoedeclub, die zichzelf tot een paar maanden geleden als middenklassers beschouwden, tot hun baan of pensioenfonds in rook opging.
Dan Larkin zit in een pick-up uit de middenklasse. Sinds het glasbedrijf waarvoor hij werkte een jaar geleden zijn deuren sloot, kan hij met moeite zijn rekeningen betalen. Hij krijgt al zes maanden geen uitkering meer en voeding is het enige onderdeel van zijn budget waarop bespaard kan worden. Hij en zijn vrouw slaan soms maaltijden over of eten minder zodat hun zesjarige dochter genoeg heeft. ,,Ik zou niet weten waar ik mijn eten vandaan moest halen, als dit niet bestond, zegt Larkin, terwijl hij zijn auto in de richting van de voedselbevoorrading stuurt die door de kerkgemeenschap van Logan wordt georganiseerd. Terwijl de file langzaam vordert, heeft hij het over het ironische lot van een burger in de enige supermacht ter wereld. ,,Ze sturen 87miljard dollar naar de op één na rijkste olienatie ter wereld, maar ze kunnen hun eigen mensenhier in de States geen eten geven.
De drie miljoen Amerikanen die hun werk verloren sinds Bush in januari 2001 aan de macht kwam en nog geen nieuwe baan vonden, hebben ondervonden dat het vangnet waarin ze dachten terecht te komen al heel lang grote gaten vertoont. Er blijft niet veel meer over om hun val te breken. Verleden jaar alleen al zijn 1,7miljoen Amerikanen onder de armoedegrens gezakt, waardoor het totaal op 34,6miljoen mensen komt, een achtste van de bevolking. Meer dan dertien miljoen van hen zijn kinderen. De VS hebben trouwens het hoogste armoedecijfer onder kinderen en de laagste levensverwachting van alle geïndustrialiseerde landen ter wereld.
De situatie van de armen gaat er nog op achteruit. Het legioen van hongerige mensen neemt recht evenredig ermee toe. Ongeveer 31miljoen Amerikanen werden omschreven als ,,voedselonzeker. Ze weten letterlijk niet wanneer ze nog eens iets te eten zullen hebben. Van dat aantal wordt meer dan negen miljoen door het Amerikaanse ministerie van Landbouw ingedeeld bij de categorie van mensen die echt honger lijden wat door het ministerie omschreven wordt als een ,,onaangenaam of pijnlijk gevoel dat veroorzaakt wordt door een voedseltekort dat te wijten is aan een gebrek aan mogelijkheden om voedsel te bemachtigen''. Dat was twee jaar geleden, voor de gevolgen van de crisis zich echt lieten voelen. Uit een beperkt onderzoek blijkt dat het probleem zich sindsdien nog aanzienlijk heeft uitgebreid. In 25 grote steden is de behoefte aan noodvoedselpakketten verleden jaar met een gemiddelde van negentien procent gestegen. Het aantal Amerikanen dat dankzij voedselbonnen overleeft, is sinds Bush aan de macht is van 17 naar 22miljoen gestegen.
IN Ohio vormt honger een epidemie. Sinds Ohio zich in de presidentsverkiezingen van 2000 achter George Bush schaarde, zijn in deze staat één op de zes fabrieksbanen verloren gegaan. De staat telt elf miljoen bewoners, twee miljoen van hen hebben verleden jaar hun toevlucht genomen tot voedselbedelingen, een toename van meer dan achttien procent in vergelijking met 2001.
In Logan komen geregeld meer dan vijfhonderd gezinnen twee keer per maand voor de voedselbevoorrading van de Smith Chapel United Methodist Church opdagen. ,,We doen dit al sinds het midden van de jaren tachtig, maar we hebben nog nooit zoveel bezoekers gehad, zegt Dannie Devol, die verantwoordelijk is voor de bevoorrading. Verse groenten, blikken vlees en tonijn en dozen ontbijtgranen staan opgestapeld op de parkeerplaats. Terwijl de auto's in twee rijen voorbij de laadborden schuiven, controleren vrijwilligers identiteitsbewijzen. De klanten moeten bewijzen dat ze uit de streek komen en behoeftig zijn. Daarna worden voedselrantsoenen in de auto's geladen. Het is een efficiënte en typisch Amerikaanse oplossing voor honger: een drive-in gaarkeuken. Mensen zonder auto rijden mee met een buur. Moeders brengen hun kinderen mee op de achterbank van de pick-up. Karin Chriss heeft een van haar drie kinderen meegebracht in een tien jaar oude bestelwagen. ,,Als ze hiermee zouden ophouden, zouden mijn maaltijden daaronder lijden. Ik bezuinig nu al op hoeveel we eten. Haar man is vrachtwagenchauffeur, maar verdient niet genoeg om alle rekeningen te betalen.
De mensen in Washington, zegt ze, ,,moeten hier maar eens komen kijken hoeveel mensen er staan aan te schuiven. Er zijn niet veel politici in Washington die dat ook werkelijk doen.
ER is ooit een tijd geweest waarin het bestrijden van deze vorm van armoede de kern van de Amerikaanse politiek was: Franklin Roosevelt heeft er zijn hele leven aan gewijd, Lyndon Johnson verklaarde in de jaren zestig de oorlog aan de armoede met zijn sociale programma's The Great Society. Er zijn nu meer Amerikanen die in armoede leven dan in 1965, maar geen enkele partij heeft daar veel over te melden. De Republikeinen van Bush beschouwen het als een aangelegenheid voor ,,religieuze liefdadigheidsinstellingen, een terugkeer naar de toestand van voor de New Deal van Roosevelt uit de jaren dertig. Het probleem is dat door de crisis de schenkingen uitgeput raken, terwijl tegelijk privé-instellingen gevraagd wordt het grootste gedeelte van de last over te nemen.
De Democraten doen intussen hun best om niet over te komen als klassenstrijders. De meeste Democratische kandidaten voor deze presidentsverkiezingen schilderen zichzelf af als kampioenen uit de middenklasse, en dat doen ze niet zomaar. Amerikanen die zichzelf als de burgerklasse beschouwen, hebben veel meer de neiging om te gaan stemmen dan degenen die weten dat ze arm zijn. Karin Chriss vindt dat alle partijen afgeschaft moeten worden. Angela Cooper, die ook staat aan te schuiven met een klein kind, klaagt dat gezinnen zoals dat van haar over het hoofd gezien worden. Maar aan de andere kant heeft ze familieleden die naar Irak gestuurd zijn en vindt ze dat ze ,,onze jongens moet steunen door voor de president te stemmen.
,,Diep van binnen leeft er een gevoel van wrevel, maar de mensen weten niet wat ze ermee moeten. Veel mensen trekken zich in zichzelf terug, in plaats van erover te praten. Je zou denken dat het tot een uitbarsting moet komen. Maar dat gebeurt niet, het is allemaal een beetje onderhuids, zegt Bob Garbo, verantwoordelijk voor een regionaal voedselbedelingscentrum in deze uithoek van Ohio. ,,Mensen hebben het gevoel dat ze er niets aan kunnen veranderen, dat alle politici waardeloos zijn. Er gaan minder mensen stemmen en de politici buiten dat uit. Hier komt in sommige districten maar twintig procent opdagen tijdens een verkiezing.
Het is niet echt verrassend te noemen dat de straatarmen het gevoel hebben dat ze bij niemand terechtkunnen. De voorbije twee jaar is een aantal plaatselijke fabrieken opgedoekt. Ze hebben hun activiteiten naar Mexico verplaatst, een nawerking van de North American Free Trade Agreement die in 1994 door Bill Clinton werd afgesloten.
Twee jaar later heeft Clinton, in samenwerking met een loyaal Republikeins Congres, het welzijnssysteem grotendeels ontmanteld. Door Clintons welzijnshervormingen werd er een tijdlimiet geplaatst op de sociale uitkeringen voor armen en werklozen. Op die manier werden mensen gedwongen opnieuw aan de slag te gaan en werden ze aangemoedigd een rist opleidingsprogramma's te volgen die gefinancierd werden door de staat. Dat liep van een leien dakje terwijl de economie nog floreerde. In een paar jaar tijd verminderde het aantal steuntrekkenden van twaalf naar vijf miljoen. Maar nu zijn er geen banen meer.
De mensen die aangenomen werden tijdens de welzijnshervormingen zijn de eersten die ontslagen worden. Ze komen vaak tot de ontdekking dat ze geen recht meer hebben op enige steun. Terwijl de armoedecijfers de voorbije jaren gestegen zijn, is het aantal steuntrekkende Amerikanen voortdurend blijven afnemen. Een ander gevolg van de welzijnshervormingen van 1996 was dat werklozen verplicht werden bijstandswerk aan te nemen tegen een minimumloon (nu is dat 5,15dollar per uur), zonder de voordelen zoals betaalde vakantie of een ziekteverzekering. Op papier maakten ze deel uit van het tewerkstellingsproject, maar met baantjes zoals rekken vullen in een supermarkt of kantoren schoonmaken belandden ze meestal van de regen in de drop, vooral als een familielid ziek werd.
In Ohio zijn volgens Lisa Hamler-Podolski meer dan veertig procent van de mensen bij de voedselbedelingen werkende armen. De strenge impact van de welzijnshervormingen werd oorspronkelijk verzacht door de economische bloei van de jaren negentig en de sociale programma's uit het Clinton-tijdperk om werkende armen te steunen en werklozen bij te scholen.
Die programma's worden nu opgedoekt door een regering die er niet in gelooft dat de overheid een rechtstreekse rol moet spelen in het bestrijden van armoede. De overheid deelt nog altijd voedselbonnen uit, maar ze zijn gemiddeld maar honderd zestig dollar per maand waard, wat niet voldoende is voor een gezin zonder enig ander inkomen om voedsel te kopen. Bovendien vragen meer dan tien miljoen ,,voedselonzekere Amerikanen die het risico lopen honger te lijden, ze niet aan. Vaak zijn ze er zich niet van bewust dat ze ervoor in aanmerking komen. Uit een onderzoek van dit jaar door het Urban Institute, een studiecentrum in Washington, blijkt dat 63procent van deze vergeten categorie verschillende keren per maand geen voedsel heeft.
Hoewel de huidige inzinking van de Amerikaanse economie niet zo diepgaand is als de vorige grote crisis van tien jaar geleden, verklaren al deze factoren waarom de files bij de voedselbedelingen deze keer langer zijn. Het verklaart waarom honger een grotendeels onzichtbaar probleem blijft. De Amerikanen bij de voedselbedelingen duiken vaak niet in de statistieken op en komen meestal niet opdagen bij verkiezingen. ,,Honger is een verborgen fenomeen, zegt Lynn Brantley, verantwoordelijke voor een voedselbank in Washington, waar de armen in de schaduw van het Congres leven. ,,Het is iets wat we niet onder ogen willen zien. We willen het niet erkennen.
© The Guardian
Vertaling Home Office
Dit is de tweede van drie bijdragen over de VS naar aanleiding van het bezoek van Bush aan het Verenigd Koninkrijk dat gisteravond begon. De eerste aflevering verscheen op 18 november.
De Standaard van 19 november 2003.